Sanityzacja i sterylizacja układów filtracyjnych

Procesy konserwacji układów filtracyjnych mają na celu zapewnienie ich prawidłowego funkcjonowania oraz wydłużenia czasu ich użytkowania. Bardzo ważnym aspektem dotyczącym konserwacji układów filtracyjnych jest ich sanityzacja oraz sterylizacja.

Sanityzacja

Sanityzacja jest to proces mający na celu eliminację możliwie jak największej liczby mikroorganizmów na przedmiotach codziennego użytku, powierzchniach płaskich itp. w gospodarstwie domowym i miejscach publicznych. Sanityzację przeprowadza sie za pomocą środków myjących, w skład których wchodzą: woda, środki powierzchniowo czynne, czynnik kompensujący, substancje neutralizujące zapach, kwasy i zasady. Proces ten nie daje gwarancji jałowości czyszczonego obiektu lecz powoduje redukcję liczby drobnoustrojów do poziomu bezpiecznego dla zdrowia ludzi i zwierząt.

Sterylizacja

Sterylizacja (wyjaławianie) jest to proces polegający na zniszczeniu wszystkich, zarówno wegetatywnych, jak i przetrwalnikowych form mikroorganizmów. Podstawowe podstawowych metod realizacji procesy sterylizacji zalicza się:

• wyżarzanie i spalanie,
• sterylizacja suchym gorącym powietrzem lub nasyconą para wodną pod ciśnieniem,
• sterylizacja promieniowaniem (UV, mikrofalowym, jonizującym),
• sterylizacja roztworami środków chemicznych,
• sterylizacja gazami.

CIP Cleaning-In-Place / SIP Sterilization-In-Place

Skrót CIP oznacza dosłownie czyszczenie miejscu, natomiast SIP sterylizację na miejscu.  Metody te polegają na czyszczeniu i sterylizacji urządzeń w miejscu ich pracy i bez potrzeby ich rozmontowywania.  Podstawową zaletą ww. metod jest zminimalizowanie okresów przestoju pracy instalacji lub urządzeń związanych z pracami konserwacyjnymi. Odpowiednio zaprojektowany system  CIP/SIP pozwala na czyszczenie wybranych urządzeń bez konieczności zatrzymania pracy pozostałych urządzeń wchodzących w skład całej instalacji.
Metody czyszczenia oraz sterylizacji na miejscu znalazły szerokie zastosowanie w zakresie higieny produkcji żywności oraz przemysłu napojowego, szczególnie w przemyśle mleczarskim i browarniczym. Zastosowanie metody CIP pozwala na usuwanie z urządzeń i maszyn  pozostałości organicznych, tj. wytrącone białka, węglowodory, tłuszcze oraz minerały, które są doskonałą pożywką dla rozwijających się bakterii.
Inne obszary zastosowań technologii CIP oraz SIP to m.in.: przemysł biotechnologiczny, przemysł farmaceutyczny, przemysł kosmetyczny.

Urządzenia i systemy czyszczone przy pomocy CIP:

• systemy wymienników ciepła, kondensatorów, chłodnic;
• systemy wodne, w tym filtry wodne domowego oraz procesowego użytku;
• zbiorniki oraz sieci rurociągów;
• instalacje klimatyzacyjne;
• kotły, podgrzewacze powietrza;
• i wiele innych.

Detergenty używane do czyszczenia urządzeń można najogólniej podzielić na:

• zasady – powodują rozpuszczanie białek, tłuszczów oraz wykazują własności bakteriobójcze, najczęściej używaną zasadą są roztwory wodorotlenku sodu o stężeniu od 0,2% do 2%

• kwasy – zarówno organiczne jak i nieorganiczne, doskonale usuwają gromadzone złoża soli i inne minerały, stosuje się  głównie roztwory 0,5%  kwasu azotowego oraz 2% kwasu fosforowego ponieważ nie wykazują one własności  korozyjnych.

Układy czyszczenia na miejscu są obiegami zamkniętymi a roztwór czyszczący cyrkuluje w systemie.  Wyposażone w pompę dozującą odczynniki oraz wodę. Zazwyczaj kontrolowane automatycznie, lecz istnieje również możliwość ręcznego sterowania systemem.

System CIP składa się z kilku etapów:

• wstępnego płukania wodą, mające na celu usunięcie pozostałości z urządzeń;
• mycie roztworem zasadowym;
• płukanie pośrednie wodą;
• mycie roztworem kwasu;
• ostateczne płukanie wodą.

Do głównych zalet systemów CIP oraz SIP należy zaliczyć:

• zminimalizowanie czasów przestoju instalacji;
• zwiększenie higieny oraz bezpieczeństwa procesu czyszczenia urządzeń;
• zautomatyzowanie procesu czyszczenia;
• zmniejszenie ilości zużywanych detergentów dzięki recyrkulacji cieczy myjących;
• niskie koszty, związane z ograniczeniem zużywania cieczy myjących;
• zwiększenie dokładności czyszczenia i sterylizacji szczególnie miejsc trudno dostępnych.

Dane techniczne przykładowe systemu CIP proponowanego przez jednego z producentów:

• prędkość  przepływu: zazwyczaj do  3 m/s,
• wielkość przepływu: do 140 m³/h i 10 bar,
• liczba zbiorników:  zależy od ilości detergentu koniecznego do oczyszczenia danej objętości, zazwyczaj nie przekracza 8 zbiorników na jeden system CIP,
• liczba obiegów w systemie CIP: zależna od wielkości czyszczonej instalacji oraz możliwości pracy poszczególnych urządzeń przy jednoczesnym czyszczeniu wybranych urządzeń i zbiorników,
• zazwyczaj używane ciecze myjące: roztwory wodorotlenku sodu, roztwory kwasów, środki dezynfekujące, woda recyrkulująca oraz woda świeża.